Tarihin, İnancın ve Şifanın Kesişim Noktası Afyonkarahisar-İhsaniye

İsmail Kahraman

belgeselciismail@gmail.com

03 Eylül 2026, 13:00

Yarım asrı geride bırakan gazetecilik ve belgeselcilik hayatımda, her gün televizyon ekranlarından izleyiciyle buluşan "Devri Alem" belgesel programı vasıtasıyla Anadolu’nun saklı kalmış hazinelerini araştırmaya ve kayıt altına almaya devam ediyoruz. Kafkas Cephesi Harşit Savunması, Sakarya Meydan Muharebesi ve afyon Gönüllü Alayları belgeselimizin gala gösterimi vesilesiyle geldiğimiz Afyonkarahisar’da, yönümüzü medeniyetlerin beşiği İhsaniye’ye çevirdik. Takvimler 31 Ağustos 2025'i gösterirken, "Evliya Çelebi’nin İzinde" parolasıyla kameramızı İhsaniye'nin derin tarihine, manevi iklimine ve şifalı sularına odakladık. İhsaniye; tarih, kültür, inanç ve sağlık turizminin aynı coğrafyada adeta bir mozaik gibi birleştiği son derece istisnai bir merkezdir.

Binlerce Yıllık Medeniyetler Geçidi Afyonkarahisar’ın kuzeyinde yer alan İhsaniye, Anadolu’nun kadim tarihini günümüze taşıyan canlı bir açık hava müzesidir. Resmî kaynakların da işaret ettiği üzere; Döğer, Ayazini ve Kayıhan yerleşimleri ile Kapıkayalar, Aslantaş, Maltaş ve Yılantaş gibi anıtlar, Frig medeniyetinin kayalara nakşedilmiş en görkemli izleridir. Ancak İhsaniye’nin hikayesi Friglerle sınırlı kalmaz. Pers, Helenistik, Roma ve Bizans’ın ardından 1085 yılında Malazgirt Zaferi’nin hemen sonrasında bölgeye gelerek beylik kuran Döğer Türkleri, bu coğrafyanın tarihî ve kültürel dokusuna silinmez bir mühür vurmuştur. İhsaniye’yi adımlarken yalnızca bir ilçenin değil, Anadolu’nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecinin canlı tanığı olursunuz.

İhsaniye Kaymakamımız ve değerli belediye yetkililerinin rehberliğinde yürüttüğümüz saha çalışmalarında, ilçenin sahip olduğu bu zengin potansiyeli tüm çıplaklığıyla belgeledik.

Maneviyatın İzinde: Türbeler ve İnanç Turizmi İhsaniye’yi gezerken mimari eserlerin gölgesinde yatan büyük manevi mirası hissetmemek imkansızdır. İlçenin manevi kurucuları, inanç turizmi açısından eşsiz bir değer taşımaktadır. Eyvan tipi mimarisiyle tarlaların arasında sessizce zamanı bekleyen Bahşi Baba Türbesi ve hemen ardından ziyaret ettiğimiz İdris Dede Türbesi, Türk-İslam köklerimizin ne denli derinlere indiğinin göstergesidir. Beni bu yolculukta en çok etkileyen duraklardan biri ise şüphesiz Karacaahmet Türbesi oldu. Dr. Yusuf Bey’in rehberliğinde bilgi aldığımız bu türbe, Anadolu'nun dört bir yanından derdine derman arayan insanların sığındığı, halkın inanç dünyasında taht kurmuş bir maneviyat merkezidir. Friglerin kaya tapınaklarından Roma'nın kaya kiliselerine ve Yunus Emre tasavvufunun izlerine kadar uzanan bu inanç çeşitliliği, İhsaniye'yi inanç rotalarının vazgeçilmezi yapmalıdır.

Tarihin Yanında Şifa: Gazlıgöl Turizm kimliğini tamamlayan en güçlü unsurlardan biri de İhsaniye'nin Gazlıgöl bölgesidir. Sağlık turizminin başkenti sayılabilecek bu bölge, 45-68 dereceye varan şifalı sularıyla asırlardır insanlığa derman dağıtmaktadır. Romatizmal hastalıklardan cilt sorunlarına kadar pek çok rahatsızlığa iyi geldiği bilinen Gazlıgöl, tarih ve şifa rotasını bir araya getiren muazzam bir fırsattır. Düşünün ki bir ziyaretçi sabah Frig Vadisi'nin gizemli mağaralarını gezip manevi büyüklerin türbelerinde huzur bulabilir, akşam ise Gazlıgöl'ün termal sularında günün yorgunluğunu atabilir.

Milli Mücadele'nin Sessiz Şahidi İhsaniye Bir gazeteci ve araştırmacı olarak yıllardır Kafkas Cephesi ve İstiklal Harbi üzerine yaptığım çalışmalar bana şunu öğretti: Tarih sadece arşiv sayfalarında değil; dağlarda, geçitlerde ve köylülerin hafızasında yaşar. 1921 yılındaki kritik Kütahya-Eskişehir Muharebeleri sırasında stratejik yolların düğüm noktası olan İhsaniye, askerî hareketliliğin kalbinde yer almıştır.

Ordumuzun daha güçlü bir savunma için Sakarya'nın doğusuna çekilişi ve nihayetinde 26 Ağustos 1922'de Kocatepe'den başlayan Büyük Taarruz, bu toprakların omuzladığı varoluş mücadelesinin en keskin virajlarıdır. İhsaniye; Kütahya, Eskişehir, Afyon ve Sakarya hattını birbirine bağlayan tarihi bir köprüdür. Bu sebeple İhsaniye'nin Milli Mücadele hafızası, şehitlikleri, siperleri ve yerel halkın sözlü tarih anlatıları vakit kaybetmeksizin daha derinlemesine araştırılmalıdır.

Evliya Çelebi'nin anlattığı o muazzam coğrafyanın izinden giderken gördük ki; İhsaniye sıradan bir güzergah değil, geçmişten geleceğe köprü kuran büyük bir Anadolu hikayesidir. Sahip olduğu Frig Vadisi, inanç merkezleri, şifalı termal suları ve Milli Mücadele hafızasıyla İhsaniye, bütüncül bir turizm yaklaşımıyla ele alındığında Türkiye'nin en gözde turizm destinasyonlarından biri olmaya adaydır.

Bizler, bu topraklarda yaşananların yalnızca bir tarih değil, bir milletin varoluş destanı olduğu bilinciyle İhsaniye'yi adım adım gezmeye, belgelemeye ve ekranlara taşımaya devam edeceğiz.