KIBRIS: OSMANLI’NIN EMANETİ VE TÜRKİYE’NİN AMİRAL GEMİSİ

İsmail Kahraman

belgeselciismail@gmail.com

15 Kasım 2026, 14:37

Hala Sultan’dan Osmanlı Fethi’ne, Vakıf Medeniyetinden Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin 43. Kuruluş Yıl Dönümüne Tarih, Kültür ve İnanç Yolculuğu

Yazan: İsmail Kahraman (Gazeteci – Belgeselci)

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin (KKTC) kuruluşunun 43. yıl dönümü vesilesiyle bir kez daha yavru vatan Kıbrıs’tayız. Devr-i Âlem Belgesel Programı ve İlim Kültür Tarih Araştırmaları Merkezi (İKTAV) olarak adanın köklü tarihini, zengin kültürünü, inanç değerlerini ve medeniyet mirasını yerinde araştırıyor; belgesel çekimlerimizle geçmişin izlerini geleceğe taşıyoruz.

Kıbrıs, Akdeniz’in ortasında sıradan bir ada değildir. Anadolu ile Orta Doğu, Avrupa ile Afrika arasında tarih boyunca stratejik bir kavşak olmuş; ticaret yollarının, deniz hâkimiyeti mücadelelerinin, dinî ve kültürel etkileşimlerin merkezinde yer almıştır. Türk ve İslam tarihi açısından da Kıbrıs’ın müstesna bir yeri vardır. Peygamber Efendimizin müjdesiyle hatırlanan ilk İslam deniz seferleri, Hala Sultan’ın manevi hatırası, Osmanlı’nın 1571’de gerçekleştirdiği fetih, vakıf medeniyetinin adaya vurduğu mühür ve Kıbrıs Türk halkının yakın tarihte verdiği varoluş mücadelesi, bu büyük tarihî birikimin birbirini tamamlayan sayfalarıdır.

Biz bu sayfaları yalnızca kitaplardan okumuyoruz. Yıllardır Kıbrıs’a gidiyor, tarihî mekânları ziyaret ediyor, belgeleri inceliyor, canlı tanıklarla konuşuyor ve tüm bunları kameralarımızla kayıt altına alıyoruz. Temel amacımız; Kıbrıs’ı yalnızca deniz, kum ve güneş turizmiyle değil, sahip olduğu derin tarih, kültür, inanç ve medeniyet mirasıyla da dünyaya tanıtmaktır.

KIBRIS: OSMANLI’NIN EMANETİ VE TÜRKİYE’NİN AMİRAL GEMİSİ

İslam Tarihinde Kıbrıs ve Hala Sultan’ın Manevi Mirası

Kıbrıs’ın İslam tarihiyle olan bağı, 1571’deki Osmanlı fethinden çok daha eskiye dayanır. Hz. Osman’ın halifeliği döneminde, 649 yılında Şam Valisi Muaviye’nin öncülüğünde Müslümanlar Kıbrıs’a ilk büyük deniz seferini düzenlemiştir. Bizans’ın deniz gücüyle yükselen İslam deniz kuvvetleri arasındaki mücadelenin önemli bir safhası olan bu sefer, İslam denizcilik tarihi ve Akdeniz siyaseti bakımından kritik bir dönüm noktasıdır. İlerleyen yüzyıllarda da devam eden bu seferler, adanın İslam dünyasıyla olan tarihî ve manevi hafızasının başlangıcını oluşturmuştur.

Kıbrıs denildiğinde İslam dünyasının hafızasında beliren en önemli isim şüphesiz Hala Sultan’dır. Asıl adı Ümmü Haram bint Milhan olan Hala Sultan, Peygamber Efendimizin yakın çevresinden olan, hadis rivayet eden ve İslam tarihinde saygıyla anılan kadın sahabilerdendir. Peygamber Efendimizin, ümmetinden deniz yoluyla sefere çıkacak ilk topluluğu müjdelediği hadisinde Ümmü Haram’ın da bu topluluk içinde yer alacağına işaret ettiği rivayet edilir. Eşi Ubade bin Samit ile birlikte Hz. Osman dönemindeki Kıbrıs seferine katılan Hala Sultan, adada binek hayvanından düşerek şehit olmuş ve orada defnedilmiştir.

Bugün Larnaka yakınlarında bulunan Hala Sultan Tekkesi, bu kutlu hatıranın yaşatıldığı en önemli ziyaretgâhlardan biridir. Kabrin çevresinde zamanla şekillenen tekke ve türbe, Osmanlı döneminde gelişerek büyük bir dinî ve vakıf kurumuna dönüşmüştür. Hala Sultan’ın gelişi ile 1571’deki Osmanlı fethi arasında yaklaşık dokuz asırlık bir fark olsa da, bu iki dönem Kıbrıs’ın İslam medeniyetindeki yerini bütünleyen iki ana sütundur.

1571 Kıbrıs Fethi ve Osmanlı Vakıf Medeniyeti

Kıbrıs’ın Osmanlı Devleti tarafından fethi, 16. yüzyılın en önemli askerî ve jeopolitik hamlelerinden biridir. Anadolu, Suriye ve Mısır’ı hâkimiyeti altına alan Osmanlı Devleti için Doğu Akdeniz’in güvenliğini sağlamak hayati bir zorunluluktu. Dönemin Venedik yönetimindeki Kıbrıs, ticaret gemilerini ve hac yolculuklarını tehdit eden korsanlık faaliyetlerinin merkezinde yer alıyordu. Gerek Müslüman gerekse kutsal bölgelere giden Hristiyan hacıların ve ticaret güzergâhlarının güvenliği, fethi sadece dinî değil; askerî, siyasi ve ekonomik açıdan da kaçınılmaz kılıyordu.

Diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalması üzerine, Sultan II. Selim döneminde Lala Mustafa Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu 1570 yılında Kıbrıs seferine çıktı. Lefkoşa’nın alınması ve ardından uzun süren zorlu Mağusa kuşatmasının 1571’de zaferle sonuçlanmasıyla ada Osmanlı hâkimiyetine girdi. On binlerce şehidin verildiği bu fetihle birlikte Kıbrıs’ta yeni bir idari, sosyal ve kültürel dönem başladı.

Fetih sonrasında Anadolu’dan getirilen Türk nüfusuyla birlikte adada köklü bir Osmanlı vakıf medeniyeti inşa edildi. Camiler, medreseler, tekkeler, hanlar, hamamlar ve çeşmelerle ada imar edildi. Osmanlı vakıf anlayışında cami yalnızca bir ibadethane değil; eğitim, yardımlaşma ve sosyal dayanışmanın merkeziydi. Lefkoşa’daki Selimiye Camii, Mağusa’daki Lala Mustafa Paşa Camii ve Hala Sultan Tekkesi başta olmak üzere bugün hâlâ ayakta duran vakıf eserleri, bu medeniyet tasavvurunun en canlı şahitleridir.

Bununla birlikte Kıbrıs; antik dönemlerden Bizans’a, Lüzinyan ve Venedik yönetimlerinden Osmanlı ve İngiliz idaresine kadar pek çok farklı medeniyetin izlerini bir arada barındırır. Girne Kalesi, Bellapais Manastırı, Salamis Antik Kenti, Mağusa surları ile Çatalköy sahilindeki Hz. Ömer Tekkesi ve Yediler Türbesi, adanın çok katmanlı tarihî hafızasını yansıtan ve doğru bilgilerle kültür turizmine kazandırılması gereken değerlerdir.

Yakın Tarih: Varoluş Mücadelesi, 1974 Barış Harekâtı ve KKTC’nin İlanı

Kıbrıs’ın yakın tarihi, Kıbrıs Türk halkının zorlu varoluş mücadelesine sahne olmuştur. 1878’de yönetimin geçici olarak İngiltere’ye bırakılması ve Birinci Dünya Savaşı’nda adanın İngiltere tarafından ilhak edilmesiyle başlayan süreç, 1950’li yıllarda Rumların Yunanistan’la birleşme (Enosis) hedefiyle sıcak bir çatışmaya dönüştü. 1955’te EOKA terör örgütünün saldırılarına karşı Kıbrıs Türk halkı, varlığını ve güvenliğini korumak amacıyla 1957’de Türk Mukavemet Teşkilatı’nı (TMT) kurdu.

1960’ta kurulan ortak Kıbrıs Cumhuriyeti, 1963 Aralık ayında başlayan "Kanlı Noel" saldırılarıyla fiilen sona erdi. Kıbrıs Türklerinin yerinden edildiği ve ağır saldırılara maruz kaldığı bu yıllar, 15 Temmuz 1974’te Yunanistan’daki askerî cuntanın desteklediği EOKA-B darbesiyle zirveye ulaştı. Bunun üzerine Türkiye, uluslararası antlaşmalardan doğan garantörlük hakkını kullanarak 20 Temmuz 1974’te Kıbrıs Barış Harekâtı’nı gerçekleştirdi.

Henüz 14 yaşındayken Giresun’un Espiye ilçesinde radyodan heyecanla takip ettiğim bu harekât, ilerleyen yıllarda gazetecilik ve belgeselcilik hayatımın en önemli araştırma konularından biri oldu. Dönemin Başbakanı Bülent Ecevit ve Başbakan Yardımcısı Necmettin Erbakan liderliğindeki koalisyon hükümetinin ortaya koyduğu güçlü siyasi irade, Kıbrıs Türk halkını mutlak bir yıkımdan kurtararak adaya barış ve güven getirdi. Bu tarihsel süreç, 15 Kasım 1983’te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin ilanı ile taçlandı.

KIBRIS: OSMANLI’NIN EMANETİ VE TÜRKİYE’NİN AMİRAL GEMİSİ

Kültür ve İnanç Turizmi İçin Neler Yapılmalı?

Kıbrıs, Türkiye ile KKTC arasında yalnızca stratejik bir bağ değil, sarsılmaz bir gönül köprüsüdür. Adanın turizm potansiyelini sadece sahillerle sınırlı tutmak, bu büyük tarihî mirasa haksızlık olur. Kıbrıs’ta kültür ve inanç turizminin hak ettiği noktaya ulaşması için şu adımların hayata geçirilmesi büyük önem taşımaktadır:

Kültür Rotalarının Oluşturulması: Şehitlikleri, Osmanlı vakıf eserlerini, antik kentleri ve manevi ziyaretgâhları kapsayan bütüncül kültür ve inanç rotaları hazırlanmalıdır.

Çok Dilli Tanıtım: Hala Sultan Tekkesi başta olmak üzere adadaki önemli tarihî mekânlar için uluslararası standartlarda, çok dilli tanıtım materyalleri oluşturulmalıdır.

Dijital Arşivleme: Osmanlı vakıf eserleri ve tarihsel belgeler bilimsel araştırmalarla kayıt altına alınarak dijital arşivlere aktarılmalıdır.

Gençlik ve Eğitim Gezileri: Türkiye’den ve dünyadan gelen gençler için şehitlikleri, müzeleri ve bağımsızlık mücadelesi alanlarını içeren tarih bilinci programları düzenlenmelidir.

Kurumsal İş Birlikleri ve Belgesel Yayıncılığı: Üniversiteler, yerel yönetimler, turizm kuruluşları ve sivil toplum örgütleri ortak projeler geliştirmeli; Kıbrıs’ın gerçek tarihini anlatan belgeseller yabancı dillere çevrilerek uluslararası platformlarda yayınlanmalıdır.

KIBRIS: OSMANLI’NIN EMANETİ VE TÜRKİYE’NİN AMİRAL GEMİSİ

Zamana Noterlik Yapmak: Mirasımıza Sahip Çıkalım

1994 yılından bu yana Kıbrıs’a gerçekleştirdiğimiz ziyaretlerle, yazdığımız makale ve kitaplarla, çektiğimiz belgesellerle adanın görsel ve yazılı hafızasını oluşturmaya gayret ediyoruz. Bizim için belgeselcilik yalnızca görüntü kaydetmek değil; araştırmak, belgeye ulaşmak, tanıkları dinlemek ve tarihe not düşerek zamana noterlik yapmaktır.

Türkiye’den KKTC’ye giden her vatandaşımız; denizin ve güneşin yanı sıra şehitliklerimizi ziyaret etmeli, Hala Sultan’ın manevi huzurunda bulunmalı, Lefkoşa ve Mağusa’daki Osmanlı vakıf eserlerini görmelidir. Çünkü Kıbrıs’ı tanımak ve ona sahip çıkmak; ortak tarihimize, kültürümüze ve geleceğimize sahip çıkmaktır.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin 43. kuruluş yıl dönümü kutlu olsun. Kıbrıs’ın bağımsızlığı ve huzuru için mücadele eden devlet adamlarımızı ve komutanlarımızı saygıyla anıyor; aziz şehitlerimize Allah’tan rahmet, kahraman gazilerimize sağlık ve afiyet diliyorum. Kıbrıs’tan bütün dünyaya selam olsun.

İsmail KAHRAMAN

Gazeteci – Belgeselci

Devr-i Âlem Belgesel Programı / İlim Kültür Tarih Araştırmaları Merkezi (İKTAV) / Gebze Gazetesi

www.gebzegazetesi.com | www.iktav.com | www.devrialem.tv

Kıbrıs’ın tarihî, kültürel ve manevi mirasını Devr-i Âlem kameralarından izlemek için aşağıdaki arşiv bağlantılarından yararlanabilirsiniz:

Sosyal Medya Paylaşımı: Facebook Paylaşım Bağlantısı

Kıbrıs Özel Belgesel Yayını: YouTube’da İzle

Kıbrıs Belgeseli (Tam Bölüm): YouTube’da İzle

Kıbrıs Barış Harekâtı ve Necmettin Erbakan: YouTube’da İzle

Kıbrıs’ta Devr-i Âlem: Hala Sultan – Kıbrıs’ın Manevi Fatihi: YouTube’da İzle

Kıbrıs’ta Vakıf Medeniyeti – Evkaf İdaresi: YouTube’da İzle