Baltık Ormanlarında Vatan Hasreti: Plevne Kahramanlarının Sessiz İstirahati

İsmail Kahraman

belgeselciismail@gmail.com

23 Temmuz 2026, 07:58

İlk durağımız, Letonya'nın başkenti Riga'nın yaklaşık 90 kilometre kuzeydoğusunda yer alan Cēsis şehri oldu. Orta Çağ'dan kalma görkemli kalesi, büyüleyici doğal güzellikleri ve korunmuş kültürel mirasıyla tanınan bu huzurlu Baltık şehri, biz Türkler için bambaşka ve çok derin bir anlam taşıyor. Burası, vatanından koparılmış askerlerimizin ebedi istirahatgâhı olan Cēsis Türk Şehitliği'ne ev sahipliği yapıyor.
Tarihî kayıtlara göre, Plevne cephesinde yaralanarak esir düşen Osmanlı askerlerinin bir bölümü bu bölgeye getirilmişti.

Ağır yaraları, dondurucu Baltık kışı ve yakalandıkları amansız hastalıklar nedeniyle hayatlarını kaybeden askerlerimiz Cēsis'te toprağa verildi.

Riga Büyükelçiliğimizin kayıtlarına göre, bugün burada 26 Osmanlı askeri yatmaktadır.

"Burada Türk-Rus Savaşı'nda Plevne'de esir düşüp Cēsis'te ölen 26 Türk eri gömülüdür."

Başlangıçta sade bir mezarlık olan bu alan, 1937 yılında Türkiye'nin o dönem Baltık ülkelerine akredite olan Tallinn Büyükelçiliğinin girişimleriyle bugünkü anıt mezar düzenine kavuşturulmuş. Şehitliğe adım attığımızda bizi, her bir şehidimizi temsilen özenle yerleştirilmiş ay-yıldızlı sembolik mezar taşları ve ortak bir anıt karşılıyor. Türkiye ile Letonya arasında imzalanan iş birliği çerçevesinde 2004 yılında kapsamlı bir restorasyondan geçen şehitlik, 15 Eylül 2005'te yeniden hizmete açılmış. Günümüzde Letonya'nın korunması gereken kültür varlıkları arasında yer alan bu kutsal mekânda, her yıl 18 Mart'ta Büyükelçiliğimiz ve Letonyalı yetkililerin katılımıyla anma törenleri düzenleniyor.

Belgeselci gözüyle bakıldığında Cēsis Türk Şehitliği, yalnızca bir mezarlık değildir. Baltık ormanlarının yemyeşil örtüsü arasında gururla dalgalanan Türk bayrağı, milletimizin şehitlerine gösterdiği vefanın en somut simgesi, Mehmetçiğin binlerce kilometre ötede tuttuğu sessiz bir nöbettir.

Estonya Rakvere: Esaretin Hüzünlü Sonu

Letonya'daki duygu yüklü çekimlerimizin ardından rotamızı kuzeye, Estonya'ya çeviriyoruz. Hedefimiz, başkent Tallinn'e 98 kilometre uzaklıktaki Rakvere şehri. Karayoluyla yaklaşık üç saat süren bir yolculuğun ardından Rakvere Belediyesi sınırları içindeki Tõrma Mezarlığı'na ulaşıyoruz. Burada bizi, 26 metrekarelik mütevazı ama bir o kadar da onurlu bir alan bekliyor: Rakvere Türk Şehitliği.

93 Harbi'nde esir düşen on binlerce askerimizin yaklaşık 150'si o dönem Rus Çarlığı yönetimindeki Estonya'ya getirilerek Rakvere'de iskân edilmişti. Zaten yaralı olan vatan evlatları, buradaki kamplarda son derece zorlu şartlar altında çalışmaya zorlandılar. Yaşadıkları ağır esaret koşulları ve baş gösteren tifüs salgını, sılaya hasret Mehmetçiklerimizin sonunu hazırladı. Resmî kayıtlardan, tifüs nedeniyle vefat eden kahramanlarımızdan ikisinin isminin Hasan Süleyman ve Mehmet Ödemiş olduğunu öğreniyoruz.

İsimleri bilinen bu iki şehidimiz ve soğuk, hastalık gibi nedenlerle hayatını kaybeden ancak isimleri meçhul kalan diğer tüm askerlerimiz anısına 2008 yılında burada bir anıt mezar inşa edilerek törenle açılmış. Tıpkı Letonya'da olduğu gibi, burada da her yıl 18 Mart'ta Tallinn Büyükelçiliğimizin ve Estonya'da yaşayan vatandaşlarımızın katılımıyla anma törenleri gerçekleştiriliyor.

Tarihe ve Ecdada Vefa

Devr-i Alem ekibi olarak, canlı yayınlarımız aracılığıyla bu sessiz coğrafyada vatan hasretiyle yatan kahramanlarımızı milletimiz adına ziyaret ettik. İnançlarından ve gururlarından ödün vermeden canlarını teslim eden aziz şehitlerimizin ruhlarına Fatihalar gönderdik.

Bugün Baltık ülkelerine yolu düşen her vatandaşımız, bu mütevazı şehitlikleri ziyaret ettiğinde tarihin o sessiz ama derin sayfalarına dokunacaktır. Vatan sevgisinin sınır tanımadığını, ecdadın emanetinin dünyanın neresinde olursa olsun aynı saygıyı hak ettiğini bir kez daha idrak edecektir. Türkiye ile Baltık ülkeleri arasındaki dostluğun da anlamlı sembolleri olan bu mekânlar, geçmişi unutmadan geleceğe yürümemiz gerektiğini bizlere fısıldamaya devam ediyor. Ruhları şâd, mekânları cennet olsun...

Estonya ve Letonya'daki bu hüzünlü tarihi ve şehitlerimizin aziz hatırasını tüm detaylarıyla ele aldığımız Devr-i Alem belgesel yayınlarımızı takip etmek, görüş ve önerilerinizi paylaşmak için YouTube kanalımızı ( youtube.com/@TVDevriAlem ) ziyaret edebilirsiniz. (Bu makale, T.C. Riga ve Tallinn Büyükelçiliklerinin bilgi notları ışığında hazırlanmıştır.)