Türkiye’den bir günde Özbekistan ve Kazakistan’a Devri Alem gerçekleşirdik. Koşukavak Turizmin daveti ile Pazartesi günü sabah erken saatlerde İstanbul’dan, Özbekistan Hava Yolları Uçağı ile 3300 kilometrelik uçuşla, Karadeniz üzerinden Kafkas dağlarını geçtik. Gürcistan ve Azerbaycan üzerinden Hazar Denizi’ne açılıp Aral Gölü üzerinden Önce Kazakistan hava sahasına girdik. Özbekistan Hava sahasına girerek Amuderya nehrinin muhteşem manzarasını seyrederek Tarihi Hive şehrine 10 bin metre yüksekten el sallayıp, ardından uçsuz bucaksız Kızılkum çölü üzerinde saatlerce uçarken, İpek Yolu tarihini düşündüm.

   Uçağımız Taşkent’e yaklaşırken, Yeşil ve sulu ovalardan geçti. Karlı Tanrı Dağları uzaktan bize el sallıyor ve bir abide gibi duruyordu. Uçağımız Özbekistan’ın başkenti Taşkent’e indi. 5 Milyon Nüfuslu Taşkent muhteşem bir şehir. Havalimanından Kazakistan’ın tarihi şehirlerinden Çimkent’e gitmek üzere yola çıkıp, sınırdan geçerek Çimkent’e geldik. Bugün ise Türkistan’ın kalbinin attığı yere Yesi’ye, Hoca Ahmet Yesevi’ye gideceğiz.

ÖZBEKİSTAN HAKKINDA BİLGİLER

İpek Yolu’nun en önemli noktalarından biri olan Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nden koparak bağımsızlığını kazanmış bir devlettir. Özbekistan'ın başkenti Taşkent Rusya döneminde Moskova ve San Petersburg'dan sonra en büyük şehirlerden biriyken bugün Orta Asya'nın en büyük başkentidir.

Denize kıyısı olmayan ülkenin Sirİderya (Seyhun) ve Amuderya (Ceyhun) en önemli nehirleridir. Ayrıca, Surhanderya, Karaderya, Zerefşan, Kaşkaderya ve Narin deryalarının da bulunduğu ülkenin en büyük gölü Aral'dır. Aral Gölü dünyanın 4'üncü en büyük gölüdür. Kızıl Kum çölündeki Muruntau altın madeni dünyanın en geniş alana yayılmış altın madenidir. Özbekistan dünyanın 4'üncü büyük altın üreticisidir. Çeşitli yeraltı zenginliklerine sahip ülke ayrıca dünyanın en büyük 7'inci uranyum yatağına da sahiptir. Ülke ekonomisinde pamuk da önemli yere sahiptir. Özbekistan dünya pamuk üreticileri arasında 5'inci sırada yer almaktadır ve 100'ün üzerinde pamuk çeşidi vardır.

   Semerkand ve Buhara şehirleri tarih boyunca ilim ve kültür merkezi olmuştur. Bu şehirlerde, Biruni, Uluğ Bey, Kadızade-i Rumi, Ali Şir Nevai, Gıyaseddin Cemşid Kaşi eş-Şirazi, Ubeydullah-ı Ahrar, Necmeddin-i Kübra gibi önemli alim ve ilim adamları yetişmiştir.

Özbekistan 12 il, 1 özerk cumhuriyet ve 1 bağımsız şehirden oluşur. Ülkenin nüfus bakımından en büyük şehri ve başkenti aynı zamanda bağımsız bir şehir olan Taşkent şehridir. Özbekistan'ın batı kesiminde Karakalpakistan Cumhuriyeti adında Özbekistan'a bağlı özerk bir cumhuriyet yer alır. Ülkenin en önemli şehirleriyse Namangan, Fergana, Andican, Semerkand, Buhara, Hive, Hokand, Karşı, Ürgenç ve Nukus'tur.

ÖZBEKİSTAN TARİHİ

Orta Asya’da ilk Özbek hâkimiyeti 16. yy. başında Semerkant’taki son Timur hanedanını yenerek Maveraünnehir’de kendi devletini kuran Muhammed Şeybani Han ile başlamıştır. Bu hâkimiyet 18. yüzyıla kadar sürmüş ve yerini aynı yörede kurulan Hive ve Hokand Hanlıklarıyla Buhara Emirliği’ne bırakmıştır. Çarlık Rusya’sının bölgedeki ilk hâkimiyeti 1867’de merkezi Taşkent olan Türkistan Genel Valiliği’nin kurulmasıyla başlamıştır. On yıl içinde Hokand Hanlığı’nın Fergana’da kalan son topraklarının da ele geçirilmesiyle de tamamlanmıştır. 1 Kasım 1917’de ise Bolşevikler Taşkent’e girip egemenliklerini ilan etmiş ve 1924 yılında da bugünkü Özbekistan topraklarını içine alan Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmuştur. Sovyetler Birliği’nin dağılması ile 31 Ağustos 1991’de Özbekistan Aliy Meclisi Müstakilliğinin ilanını kabul etmiş ve 1 Eylül 1991 de Müstakillik Günü olarak kararlaştırılmıştır.

ÖZBEKİSTAN’IN EKONOMİSİ

 Özbekistan'ın ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanır. Ülkede başlıca tarım ürünleri, tahıl, pamuk, pirinç, mısır, tütün ve çeşitli sebze ve meyvelerdir. Özbekistan, pamuk üretiminde Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) üyesi cumhuriyetler arasında birinci, dünya ülkeleri arasında üçüncü sırada yer alır. Ülke ekonomisinde bir diğer önemli alan ise hayvancılıktır. Yaygın olarak sığır ve koyun yetiştirilir. Özbekistan, önemli yer altı zenginliklerine sahiptir. Başlıca yer altı zenginlikleri petrol, altın, uranyum, doğal gaz, kömür, bakır, çinko, kurşun ve molibdir. Altın üretimi ve rezervi bakımından dünyanın sayılı ülkeleri arasında yer alır. Ülkenin önemli ihracat ürünleri petrol gazları, otomotiv, pamuk, bakır, radyoaktif elementler, altın, yaş meyve ve çinkodur. Başlıca ithalat ürünleriyse otomotiv aksamları, ilaç, petrol yağları, ahşap ürünleri ve otomotivdir. Çin, Kazakistan, Rusya, Türkiye ve Güney Kore ülkenin başlıca ticaret ortaklarıdır.