Osmanlı’nın ünlü Şeyhülislamı Ebussuud Efendi, Gebze’de tefsir dersiyle anıldı

12 Nisan 2026 Pazar 10:31

Ebussuud Efendi’nin İrşadü’l-Aklî’s-Selîm adlı tefsir okumaları, cumartesi günleri Gebze Çoban Mustafa Paşa Camii’nde gerçekleştirildi. Programda, Gebze İlçe Müftüsü İbrahim Hamarat ve Kâtip Çelebi Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Saffet Köse’nin katılımıyla Ebussuud Efendi rahmet ve şükranla anıldı.

Çoban Mustafa Paşa Camii’nden Gebze Gazetesi tarafından canlı yayın gerçekleştirildi.

https://www.facebook.com/share/v/1DRCaybHYs/?mibextid=wwXIfr

https://www.facebook.com/share/v/1E5HQ3tXMr/?mibextid=wwXIfr
Ebussuud Efendi (1490–1574), Osmanlı’nın en önemli şeyhülislamlarından biridir. Gebze’deki Çoban Mustafa Paşa Medresesi’nde müderrislik yapmış, ardından yükselerek Kanuni Sultan Süleyman ve II. Selim dönemlerinde şeyhülislamlık görevini yürütmüştür. Vakıflarıyla eğitim, dinî hizmet ve sosyal yardımları desteklemiş, Osmanlı hukuk sisteminde şeriat ile kanun arasındaki uyumu sağlamıştır.
Ebussuud Efendi’nin Hayatı

Doğum: 1490, İstanbul yakınlarındaki Meteris köyü (bazı kaynaklarda İskilip) doğumlu olduğunu yazar

• Ailesi: Babası, Ali Kuşçu’nun yeğeni olan Şeyh Yavsî Muhyiddin Muhammed’dir.

• Eğitim: Medrese öğrenimini tamamladıktan sonra çeşitli medreselerde müderrislik yaptı. İlk görev yeri Gebze Çoban Mustafa Paşa Medresesi’nde müderrislik yaptı. Bu medrese, iki şeyhülislam yetiştirmesiyle ünlüdür

• Daha sonra İstanbul’daki büyük medreselerde görev aldı. 1545’te şeyhülislamlığa getirildi ve 29 yıl bu görevde kaldı.

• ⁠Vefat: 23 Ağustos 1574, İstanbul. Kabri Eyüp Sultan civarındadır ehlisunnetbu....

Vakıfları ve Hizmetleri

Ebussuud Efendi, Osmanlı vakıf geleneğini sürdürerek birçok hayır kurumu kurdu: Çok büyük vakıf eserleri yaparak insanlığın hizmetine açtı.

• Medrese ve eğitim vakıfları: Öğrencilerin barınma ve ihtiyaçlarını karşılamak için gelir kaynakları tahsis etti.

• Camiler ve dinî hizmetler: Vaaz ve derslerin düzenli yapılabilmesi için vakıflar kurdu.

• Sosyal yardımlar: Fakir ve muhtaçlara yardım için vakıf gelirleri ayırdı.

• Vakfiyelerinde özellikle İskilip ve İstanbul’daki eserler dikkat çekmektedir ehlisunnetbu....

İlmi ve Hukuki Katkıları ile bir çok eser yazdı talebe yetiştirdi

• Tefsir: “İrşâdü’l-Akl es-Selîm” adlı Kur’an tefsiriyle tanınır.

• Fetvaları: Osmanlı hukukunda şeriat ile örfî kanunları uyumlu hale getirdi.

• Unvanları: “Müftiyü’l-enâm”, “Sultânü’l-müfessirîn”, “Ebû Hanîfe-i Sânî” gibi lakaplarla anıldı

• Kanuni ile ilişkisi: Kanuni Sultan Süleyman’ın kanunlarını şeriatla bağdaştıran fetvalarıyla Osmanlı hukuk sisteminin temel taşlarından biri oldu.

• 1490’da doğdu, 1574’te vefat etti.

• Gebze Çoban Mustafa Paşa Medresesi’nde müderrislik yaptı.

• 29 yıl Osmanlı şeyhülislamı olarak görev yaptı.

• Vakfiyeleriyle eğitim, dinî hizmet ve sosyal yardımları destekledi.

• Tefsir ve fetvalarıyla Osmanlı hukuk sisteminde kalıcı iz bıraktı.

Evliya Çelebi’nin kaleminden Ebussuud Efendi

Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme’sinde Ebussuud Efendi’nin vakıfları özellikle İstanbul’daki medreseler, camiler ve sosyal hizmet kurumları bağlamında övgüyle anılır. Çelebi, onun vakıflarını “ilim ve irfanın kaynağı, fakirlerin sığınağı” olarak tasvir eder; vakıf gelirleriyle medrese talebelerinin, müderrislerin ve ihtiyaç sahiplerinin desteklendiğini aktarır.

Seyahatnâme’de Ebussuud Efendi Vakıfları

Medreseler: Evliya Çelebi, Ebussuud Efendi’nin kurduğu ve desteklediği medreselerin İstanbul’un ilim hayatına canlılık kattığını belirtir. Öğrencilerin barınma ve iaşesi için vakıf gelirleri ayrıldığını yazar.

• Camiler ve İbadet Yerleri: Çelebi, onun vakıfları sayesinde camilerde düzenli vaaz ve derslerin yapıldığını, imam ve müezzinlerin maaşlarının vakıf gelirlerinden karşılandığını aktarır.

• Sosyal Yardımlar: Fakir ve muhtaçlara yardım için ayrılan vakıf gelirlerini “rahmet kapısı” olarak nitelendirir. Özellikle Ramazan’da vakıf aşevlerinin halka hizmet verdiğini kaydeder.
• İskilip ve İstanbul’daki eserler: Seyahatnâme’de Ebussuud Efendi’nin doğduğu bölge olan İskilip’teki vakıflarına da değinilir; burada kurduğu medrese ve imaretlerin halkın ihtiyaçlarını karşıladığı anlatılır.

Vakıf Ruhunun Tasviri

Evliya Çelebi, Ebussuud Efendi’nin vakıflarını sadece maddi kurumlar olarak değil, “ilim ve adaletin sürekliliğini sağlayan manevi yapılar” olarak betimler. Onun vakıf anlayışını, Osmanlı’da şeriat ile örfî kanunların uyumunu sağlayan fetvalarıyla ilişkilendirir. Böylece vakıflar, sadece hayır kurumları değil, aynı zamanda Osmanlı hukuk düzeninin toplumsal yansıması olarak görülür. Malumatfuruş

• Evliya Çelebi, Ebussuud Efendi’nin vakıflarını ilim, ibadet ve sosyal yardımı birleştiren kurumlar olarak tanımlar.

• Vakıf gelirleriyle medreseler, camiler ve imaretler işler; halkın ihtiyaçları karşılanır.

• Seyahatnâme’de bu vakıflar, Osmanlı toplumunun adalet ve merhamet düzeninin bir parçası olarak övgüyle anlatılır.